Ülkemizde, şehiriçi ve şehirdışı olmak üzere farklı alanlarda birçok taşıma işlemi gerçekleştiriliyor. Bunları; basit anlamda yolcu, yük ve kargo taşımacılığı olarak ifade edebiliriz. Bu taşımaları kontrol edebilmek ve gerek tarafları gerekse taşınan malı güvence altına alabilmek adına, 2018 yılında Karayolu Taşıma Yönetmeliğince, U-ETDS Kanunu ve Yönetmeliği oluşturuldu. Açılımı; Ulaştırma Elektronik Takip ve Denetim Sistemi anlamına gelen U-ETDS, 08.01.2018 tarihinde 30295 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girdi. Bu sistem 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’na tanımlanarak, taşıması gerçekleştirilen eşya, yolcu ve kargo gibi süreçlerde denetim, kontrol ve güvenliğin sağlanmasına olanak veriyor. U-ETDS yönetmeliği ile amaçlanan hedef genel olarak bakıldığında; taşıma faaliyetlerinde görev alan kişilerin hakları, gönderi ve/veya yolcuların hakları, taşımada kullanılan araç, gereç ve malzemelerin niteliklerinin belirlenmesi ve tüm bunların kontrolü elektronik ortamda denetiminin sağlanması denilebilir. Peki U-ETDS bildirimi nereden ve nasıl yapılır? Belirli belgelere sahip olan ve taşımacılık sektöründe faaliyet gösteren firmalar tarafından, U-ETDS sistemi üzerinden yine Bakanlıkça belirlenen süre ve kriterlere göre bildirim yapılması gerekiyor. Bu yazımızda; U-ETDS Sistemi, U-ETDS Sistemi nasıl kullanılır, U-ETDS Sistemi kullanımı zorunlu mu, hangi yetki belgesi gerekiyor, yük taşıma kaydı bildirimi nasıl yapılıyor ve sistem faydaları hakkında merak ettiklerinizi bulabilirsiniz.

U-ETDS Sistemi Nedir?

Taşıma sektörünü denetim altında tutmayı hedefleyen bu kanun; firmalara bir yükümlülük getirerek, belirlenen bazı bilgileri ilgili Bakanlığa bildirmesini gerektiriyor. U-ETDS Sistemi nedir sorusuna yanıt olarak iki seçenek sunuluyor. Bunlardan birisi, E-Devlet portalı bir diğeri ise, web servis denilen yönetimdir. U-ETDS nasıl kullanılır sorusunun cevabı için bu iki yöntemi şu şekilde detaylandıralım;

• U-ETDS Sistemi E-Devlet Portalı Üzerinden Bildirim

İlgili firmada imza yetkisi olan ya da firma tarafından yazılı olarak ibraz edilen ve operatör olarak yetkilendirilen kişiler tarafından E-Devlet portalına giriş yapılır. Yetki belgesinin gerektirdiği bilgileri, E-Devlet üzerinden açılan sayfada bildirimi yapabilirler.

• U-ETDS Sistemi Web Servis Üzerinden Bildirim

Bu sistem genellikle daha çok tercih ediliyor denilebilir. Çünkü, hemen her taşıma firmasının kendi kullandığı bir yazılım ya da program bulunuyor. Bununla taşıma süreçlerini takip ediyorlar. Firmalar kullandığı programı, U-Net Otomasyon’u ile entegre ederek gereken bilgileri de otomatik olarak Bakanlık ile paylaşabiliyor. Bu işlemi yapabilmek için ise; firmanın kullandığı programı hazırlayan yazılım şirketinin u-net@uab.gov.tr şeklinde olan mail adresiyle iletişime geçmesi yeterli olacaktır. 

U-ETDS Sistemini Kimler Kullanmalı?

Karayolu Taşıma Kanunu ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği gereğince ticari olarak faaliyet gösteren taşıma şirketlerinin U-ETDS Sistemini kullanması gerekiyor. Bu şirketleri kendi içerisinde ve sahip olmaları gereken yetki belgeleri ile şu şekilde sıralayabiliriz;

• Kargo İşletmecileri (M1&M2)
• Tarifeli ve Tarifesiz Yolcu Taşımacılığı Yapan Firmalar (A1, A2, B1, B2, D1 ve D2)
• Dağıtım İşletmecileri (P1&P2)
• Nakliyat Ambarları (N1&N2)
• Terminal İşletmecileri (T1&T2)
• Eşya Taşımacıları (K1, K3, C2 ve C3)
• Lojistik İşletmecileri (L1&L2)
• Taşıma İşleri Organizatörleri (R1&R2)

U-ETDS Sistemi Kullanımı Zorunlu Mu? 

KYK ve KTY (Karayolu Taşıma Yönetmeliği) göre bir önceki başlıkta belirtilen yetki belgelerine sahip olan ticari taşıma şirketlerinin, taşıma ile ilgili bilgileri yine yönetmelikte belirtilen süre içerisinde U-ETDS Sistemine bildirmeleri zorunlu kılınmıştır. Yönetmelikte belirtilen yasal süre ise, araç hareketinden sonra 6 saattir. Bildirim saati yolcu taşımalarında değişiklik göstermekle birlikte; tarifeli yolcu taşımalarında seyahat başlayıncaya kadar, tarifesiz yolcu taşımalarında ise seyahat başlamadan 1 saat öncesine kadar olmak üzere bildirilmesi gerekiyor. Herhangi bir sebepten dolayı seyahati gerçekleştiremeyen ya da tamamlayamayan yolcu bildirimleri ise o andan itibaren 30 dakika içerisinde bildirilmeli. Yönetmelik kurallarına uymayan firmalar için uyarma veya idari para cezası uygulanmaktadır. Aynı şekilde kanuna uyan ve devamlılık gösteren şirketler için de ödül sistemi bulunmaktadır. Buna göre; takvim yılı başından itibaren 3 aylık periyotlarla bu kontroller yapılır ve ilgili firmalar için varsa önceki uyarmaları sistemden kaldırılır. Yolcu taşıması, eşya taşıması ve taşıma organizatörlerinin sisteme girmesi gereken bilgiler ise şöyle sıralanıyor;

• Yolcu Taşımasında Sisteme Girilmesi Gereken Bilgiler

Tüm taşıma kategorileri arasında hayati önem taşıması ile belki de en titizlik gerektiren seçenek, yolcu taşıması kriterleri denilebilir. Hem yükümlülük hem de sorumluluk gerektiren bu konuda, yolcu taşımacılığı yapan firmaların denetlenmesi oldukça önemli. Bu konuda şirketlerin U-ETDS Sistemi’ne bildirmesi gereken bilgiler ise şu şekilde;

• Sefer bilgileri kategorisinde; Güzergah kodu, araç plakası, sefer tarihi ve sefer saati
• Görevli personel kategorisinde; Uyruğu, TC kimlik/Pasaport numarası, adı/soyadı, cep telefonu, adresi ve görevi
• Yolcu bilgileri kategorisinde ise; Uyruğu, TC kimlik/Pasaport numarası, adı/soyadı, biniş yeri, iniş yeri ve düzenleyen acente vergi numarası

• Eşya Taşımasında Sisteme Girilmesi Gereken Bilgiler

C2, C3, K1 ve K3 yetki belgesine sahip eşya taşımacılığı yapan firmaların, U-ETDS Sistemi’ne bildirmeleri gereken bilgileri aşağıdaki gibi sıralayabiliriz;

• Eşya taşımasında yükün alıcı bilgileri kategorisinde; Ad/soyad ve ünvan, gerçek kişilerde TC kimlik/Vergi kimlik numarası, Türk vatandaşı değil ise pasaport numarası ya da yabancı kimlik numarası ve adres
• Yükün gönderici bilgileri kategorisinde; ad/soyad ve ünvan, adres, TC kimlik/Pasaport numarası ve vergi kimlik numarası ya da gerçek kişilerde TC kimlik numarası
• İrsaliye ve fatura bilgileri kategorisinde; taşıma irsaliye numarası, taşıma irsaliyesi ve plaka
• Taşınan eşyanın cinsi ve ağırlığı
• Taşıma İşleri Organizatörleri (Freight Forwarder) Tarafından Sisteme Girilmesi Gereken Bilgiler

Adlarına, R1 ve R2 yetki belgesi düzenlenen bu ticari firmaların da taşıma sürecinde Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na U-ETDS Sistemi üzerinden şu bilgileri girmesi gerekiyor;

• Yükün gönderici bilgileri olarak; Vergi/ gerçek kişilerde TC kimlik numarası, Türk vatandaşı değilse uyruğu ve pasaport numarası, ad/soyad/unvan ve adres
• Yükün alıcı bilgileri olarak; Vergi kimlik numarası ya da gerçek kişi ise TC kimlik numarası, Türk vatandaşı değil ise uyruğu ve pasaport numarası, ad/soyad, unvan ve adres
• Araç ve şoför bilgileri içerisinde; Şoför TC kimlik numarası, plaka, 
• Taşınan eşyanın cinsi, ağırlığı ve taşıma bedeli

Yetki Belgesi Yenilenmesi Gereken Durumlarda Bakanlık Tarafından Kaç Gün Süre Verilmektedir?

U-ETDS Sistemi hakkında en çok merak edilen sorulardan biri de firmanın yetki belgesinin sona ermesi durumunda ne yapılması gerektiğidir. Bu durumda, geçerliliğin sona erdiği tarihten itibaren 540 takvim günü içerisinde firmaların Bakanlığa yazılı bildirimde bulunarak ve yenileme ücretini ödeyerek başvuruda bulunması gerekiyor.

U-ETDS Faydaları Nelerdir?

Yetki belgesine sahip olan taşıma şirketleri için zorunlu olan bu takip sisteminin hem alıcı, hem gönderici hem de yolcular için bir takım faydaları bulunuyor. Bunlardan kısaca şöyle bahsedelim;

• Taşınan yolcuların sayısı, seyahat sıklığı, saatleri, güzergahları, bagaj bilgileri, fiyat ve zaman tarifeleri  ve engelli yolculara uygulanacak indirimlerin takibini sağlıyor.
• Gerekli durumlarda asayiş amacıyla güvenlik birimleriyle paylaşılabiliyor.
• Korsan ve usulsüz taşımacılığın önlenmesi, sektöre girişlerin kontrolü ve hava, demiryolu ve denizyolu gibi diğer taşıma şekilleri içerisinden yatırım odaklı veri elde etme imkanı sağlıyor.
• Taşımacılık faaliyetlerinin mali açıdan analizi ve vergilendirme için ilgili birimlerle paylaşılabiliyor.
• Tarifeli ya da tarifesiz yolcu seyahatlerinde aylık, günlük, saatlik ya da mevsimlik gibi kriterlere göre istatistikler tutulabilmektedir.
• Taşımacılık sektöründe çalışan kişilerin; sigorta, maaş, çalışma ve dinlenme günleri gibi hakları kontrol edilebiliyor.